Đổi áo tuyển quốc gia: điều kiện FIFA và những chuyện ít ai để ý
Mỗi lần có một cầu thủ trẻ nổi tiếng chọn khoác áo đội tuyển khác với nơi anh lớn lên, mạng xã hội lại chia thành hai phe. Người hâm mộ tức giận, người khác thì bảo đó là quyền hợp lệ. Để hiểu ai đúng ai sai, ta cần nhìn vào quy định của FIFA, và cả những chuyện bên lề mà ít người chú ý quanh nó.
Bài này đi theo hướng kể chuyện: bắt đầu từ vài cặp anh em đứng ở hai chiến tuyến, rồi quay lại với điều lệ để giải thích vì sao những tình huống đó có thể xảy ra. Bạn có thể đọc thêm các bài cùng chủ đề ở mục tin bóng đá.
Anh em ruột nhưng khác màu áo tuyển
Chuyện bên lề hấp dẫn nhất có lẽ là những gia đình mà mỗi người con chơi cho một quốc gia. Jerome Boateng chọn Đức, còn Kevin Prince Boateng chọn Ghana. Một ví dụ khác là Granit Xhaka của Thụy Sĩ, người từng đối đầu anh trai Taulant, khi đó khoác áo Albania, tại Euro 2016.
Những cặp anh em này cho thấy quốc tịch trong bóng đá hiện đại không còn là chuyện một chiều. Gia đình di cư, nơi sinh và nơi lớn lên có thể rất khác nhau, nên lựa chọn đội tuyển trở thành quyết định cá nhân và đôi khi khá nặng nề.
Nguyên tắc nền tảng trong điều lệ FIFA
Theo nguồn tham khảo, các quy tắc về tư cách thi đấu nằm trong Điều lệ FIFA và Quy chế điều hành áp dụng, cụ thể là các điều từ 5 đến 8. Nguyên tắc đầu tiên khá dễ hiểu: người có quốc tịch vĩnh viễn của một nước thì đủ điều kiện chơi cho đội tuyển nước đó, bất kể nơi cư trú.
Nguyên tắc thứ hai đặt ra giới hạn. Cầu thủ đã ra sân trong một giải đấu chính thức cho một hiệp hội thì không thể thi đấu quốc tế cho hiệp hội khác. Tuy nhiên, điều lệ có một ngoại lệ được giải thích ở Điều 8.
Khi một quốc tịch dẫn tới nhiều đội tuyển
Có những quốc tịch bao gồm nhiều đội tuyển. Ví dụ quen thuộc là Vương quốc Anh, nơi có bốn quốc gia thành viên gồm Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland nhưng chỉ có một quốc tịch chung.
Trường hợp này, cầu thủ phải thỏa thêm ít nhất một điều kiện theo Điều 6. Bốn điều kiện đó được tóm tắt trong bảng dưới đây.
| Điều kiện | Nội dung |
|---|---|
| a | Sinh ra trên lãnh thổ của hiệp hội liên quan |
| b | Cha hoặc mẹ ruột sinh ra ở đó |
| c | Ông hoặc bà sinh ra ở đó |
| d | Sống liên tục ở đó ít nhất hai năm |
Điều 6 còn cho phép các hiệp hội chung quốc tịch thỏa thuận bỏ hoặc sửa mục d, miễn là được Hội đồng phê duyệt. Theo nguồn tham khảo, bốn quốc gia thành viên của Anh gần đây đã chọn bỏ mục này.
Nhập tịch thì khác thế nào
Với cầu thủ nhập quốc tịch mới, Điều 7 dùng gần như các tiêu chí giống Điều 6, chỉ khác ở mục d. Thay vì hai năm, cầu thủ cần sống liên tục ít nhất năm năm sau khi đủ 18 tuổi trên lãnh thổ của hiệp hội liên quan.
Sự chênh lệch giữa hai năm và năm năm phản ánh ý đồ của FIFA: chặn việc nhập tịch chỉ để phục vụ thi đấu, nhưng vẫn mở cửa cho những người thực sự gắn bó với đất nước đó.
Thủ tục đổi tuyển: một lần duy nhất
Điều 8 là phần quan trọng nhất với bài toán đổi áo. Theo nguồn tham khảo, cầu thủ có nhiều quốc tịch, vừa nhập tịch hoặc đủ điều kiện đại diện nhiều hiệp hội mới có thể xin đổi, và chỉ được làm một lần.
- Chưa từng ra sân ở trận chính thức cấp đội tuyển quốc gia A cho hiệp hội cũ.
- Đã có quốc tịch của đội muốn chuyển sang ngay từ lần đầu ra sân quốc tế chính thức cho đội cũ.
- Không được chơi cho đội mới ở giải mà mình đã dự cho đội cũ.
Hiểu đơn giản, các trận giao hữu cấp cao chưa đủ để trói buộc cầu thủ, còn một trận vòng loại World Cup thì khác. Khi nộp hồ sơ bằng văn bản có căn cứ cho tổng thư ký FIFA, cầu thủ không được thi đấu cho đội nào cho đến khi Ủy ban Tư cách Cầu thủ xử lý xong.
Điều 8.2 còn nêu trường hợp đặc biệt: cầu thủ đã chơi quốc tế nhưng mất quốc tịch vĩnh viễn trái ý muốn, chẳng hạn khi một quốc gia thống nhất tan rã, thì có thể xin đổi sang hiệp hội khác.
Những cái tên đã từng đổi áo
Chuyện đổi tuyển không mới. Alfredo di Stefano từng chơi cho Argentina, Colombia và Tây Ban Nha, còn Ferenc Puskas khoác áo cả Hungary lẫn Tây Ban Nha. Gần đây hơn, Diego Costa chuyển từ Brazil sang Tây Ban Nha, và đội tuyển Anh bất ngờ mất Wilfried Zaha vào tay Bờ Biển Ngà.
FIFA đã siết cấu trúc dần dần, nhằm giảm khả năng lợi dụng, nên các trường hợp hiện nay thường được soi kỹ hơn thời trước.
Luật Ông Bà: cách gọi dân gian
Một chi tiết hay bị hiểu sai là cái gọi là Luật Ông Bà. Nguồn tham khảo nhấn mạnh rằng điều lệ FIFA không có điều khoản nào mang tên đó. Đây chỉ là cách gọi thông tục cho các phần ở Điều 6 và 7, nơi gốc gác cha mẹ và ông bà có thể mở đường cho cầu thủ.
Đội tuyển Pháp vô địch World Cup 1998 thường được nhắc là hình ảnh đa văn hóa của bóng đá. Patrick Vieira và Marcel Desailly sinh ở Senegal và Ghana, còn cha mẹ Zinedine Zidane di cư từ Algeria sang Pháp.
Điều đáng nhớ
Đổi tuyển không phải việc muốn là được. Có tiêu chí về nơi sinh, huyết thống, thời gian cư trú, và giới hạn bởi số trận chính thức đã đá. Nếu thích theo dõi những cầu thủ hai quốc tịch trong các giải lớn, hãy xem lịch thi đấu, tra bảng xếp hạng, xem lại highlights và vào trang trực tiếp để cập nhật.
Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.
