VAR trong bóng đá: giải đáp những thắc mắc người xem hay hỏi

Mỗi lần trận đấu dừng lại vì một cú đưa tay lên tai của trọng tài, khán đài và cả phòng khách nhà bạn lại râm ran những câu hỏi giống nhau. Là người hay ngồi mổ xẻ chiến thuật sau tiếng còi mãn cuộc, mình nhận ra phần lớn thắc mắc về VAR xoay quanh vài chủ đề lặp đi lặp lại. Bài này gom chúng lại theo kiểu hỏi và đáp để bạn xem nhanh, rồi đối chiếu khi theo dõi các trận trực tiếp cuối tuần.

VAR là gì và nó khác gì một cặp mắt thứ năm?

VAR là cách viết tắt của Video Assistant Referee, nghĩa là trợ lý trọng tài dùng video. Đây là một nhóm người ngồi trước màn hình, xem lại hình ảnh quay từ nhiều góc để hỗ trợ trọng tài bắt chính. Họ không thổi còi thay ai cả, chỉ lên tiếng khi thấy dấu hiệu sai sót rõ rệt.

Nhiều người nghĩ VAR có quyền phán xét mọi pha bóng. Thực tế không phải vậy, vì phạm vi của nó khá hẹp và được quy định chặt chẽ.

VAR được phép can thiệp vào những tình huống nào?

Theo nguồn tham khảo, công nghệ này chỉ áp dụng cho bốn nhóm tình huống có thể đổi hướng trận đấu:

• Bàn thắng: kiểm tra việt vị, phạm lỗi hoặc bóng đã ra ngoài trước khi vào lưới.
• Phạt đền: xét xem pha dẫn tới quả 11m có hợp lệ hay không.
• Thẻ đỏ trực tiếp: đánh giá lại mức độ nghiêm trọng của pha phạm lỗi.
• Nhầm người: xác định đúng cầu thủ vi phạm khi trọng tài rút thẻ nhầm đối tượng.

Những quyết định còn lại, chẳng hạn một quả phạt góc hay ném biên, vẫn do trọng tài chính quan sát trực tiếp và tự xử lý.

Ai là người đưa ra quyết định cuối cùng?

Câu trả lời là trọng tài chính trên sân, không phải phòng VAR. Tổ video chỉ khuyến nghị qua bộ đàm, còn trọng tài có thể giữ nguyên phán quyết ban đầu hoặc ra sát đường biên xem lại màn hình, gọi là on-field review.

Sau khi xem, ông có thể giữ nguyên, thay đổi hoặc hủy pha bóng. Trận đấu sau đó được nối lại theo luật, có thể bằng quả phạt đền hoặc quả thả bóng.

Phòng VAR có những ai và thiết bị gì?

Về nhân sự, có một trọng tài VAR chính, các trợ lý kiểm tra những yếu tố kỹ thuật như việt vị hay lỗi thô bạo, và một kỹ thuật viên phát lại chọn góc quay theo yêu cầu. Về thiết bị, sân đấu được gắn từ khoảng 12 đến hơn 30 camera, gồm cả camera siêu chậm, cùng màn hình đặt cạnh đường biên và hệ thống liên lạc nội bộ. Các con số này lấy theo nguồn tham khảo và có thể khác nhau giữa từng giải.

VAR ra đời từ khi nào và đã dùng ở đâu?

Ý tưởng xuất hiện đầu thập niên 2010, khi những tranh cãi về trọng tài ngày càng ảnh hưởng đến các trận lớn. Liên đoàn bóng đá Hà Lan thử nghiệm vào năm 2012 ở một số giải nội địa. Đến năm 2016, FIFA và IFAB chính thức phê duyệt, rồi công nghệ này góp mặt ở Confederations Cup 2017 và World Cup 2018.

Từ đó VAR lan sang Champions League, Premier League, Serie A, La Liga và nhiều giải quốc nội khác. Bạn có thể xem cách nó ảnh hưởng đến thứ hạng ở trang bảng xếp hạng mỗi vòng đấu.

Vì sao có VAR rồi mà vẫn còn cãi nhau?

Đây là câu hỏi mình nhận nhiều nhất, và lý do nằm ở ba điểm. Thứ nhất, VAR làm nhịp trận đấu bị ngắt, nên cảm xúc đang dâng cao bỗng chững lại. Thứ hai, một số trọng tài có xu hướng dựa vào video quá nhiều, khiến việc ra quyết định trên sân thiếu dứt khoát.

Thứ ba, hình ảnh chỉ là dữ liệu, còn người đánh giá vẫn là con người. Một cú va chạm nhẹ hay nặng, có chủ ý hay không, vẫn là chuyện của cách nhìn, nên tranh luận khó mà chấm dứt hoàn toàn.

Lợi ích thực sự là gì?

Để công bằng, cũng cần kể phần tích cực. VAR giúp trọng tài có thêm công cụ với những pha bị che khuất hoặc diễn ra quá nhanh. Nó cũng làm giảm các bàn thắng không hợp lệ hoặc quả phạt oan, nhờ đó kết quả đáng tin hơn và căng thẳng giữa cầu thủ, huấn luyện viên với khán giả bớt đi.

Những tình huống VAR bị bàn tán nhiều nhất

Dưới đây là vài ví dụ thường được nhắc lại, mình tóm gọn theo nguồn tham khảo:

Sự kiện	Điều đã xảy ra	Vì sao gây tranh luận
World Cup 2018, Pháp gặp Úc	Pháp được hưởng phạt đền sau khi xem lại pha va chạm với Griezmann	Người cho là đúng luật, người thấy va chạm quá nhẹ
Champions League 2019, Man City gặp Tottenham	Bàn thắng của Sterling bị hủy vì Aguero việt vị trước đó	Niềm vui vỡ òa đổi thành thất vọng chỉ trong vài phút
Euro 2020, Anh gặp Đan Mạch	Sterling ngã trong vòng cấm, Anh có phạt đền	Có va chạm nhưng nhiều chuyên gia cho là chưa đủ nặng
Premier League	Bàn thắng bị hủy vì việt vị chỉ vài cm	Mất đi sự tự nhiên và cảm xúc của trò chơi

Nếu muốn xem lại những khoảnh khắc như vậy, hãy ghé chuyên mục highlights để quan sát từng góc quay.

Người xem nên nhìn VAR thế nào cho đỡ bực?

Lời khuyên của mình là đừng kỳ vọng công nghệ xóa sạch sai sót. Hãy xem nó như một tấm lưới an toàn cho các lỗi lớn và rõ ràng. Khi xem một trận, bạn có thể tự hỏi: tình huống này thuộc nhóm nào trong bốn nhóm trên, và trọng tài có đủ cơ sở để xem lại không.

Đọc thêm các bài phân tích ở mục tin bóng đá và nhận định cũng giúp bạn hiểu vì sao một quyết định được đưa ra theo hướng này thay vì hướng khác. Lịch các trận sắp tới nằm ở trang lịch thi đấu, tiện để bạn chọn trận có nhiều tình huống đáng theo dõi.

Tóm lại, VAR là bước tiến để bóng đá công bằng hơn, dù còn những điểm chưa trọn vẹn. Hiểu đúng phạm vi và quy trình của nó sẽ giúp mỗi lần trận đấu tạm dừng trở thành một dịp để bạn thấy luật chơi vận hành ra sao, thay vì chỉ là khoảnh khắc khó chịu.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.